Euforie over de documentaire

< Terug

De documentaire in Nederland is herontdekt. Na jarenlang roepen in de woestijn, ontstaat eindelijk weer een positief klimaat ontstaan rond de documentaire. Het werd tijd dat de politiek, de omroepen en fondsen gingen inzien dat het eenvoudig is om een traditie van 100 jaar in tien jaar volledig af te breken. Langzaam aan krabbelt de ervaring weer op. Een nieuwe generatie makers neemt het stokje over van de namen, waar al jaren op werd geteerd. In een interview laat zelfs de initiatiefneemster van het Internationale Documentairefestival van Amsterdam zich bijna lyrisch uit over wat bereikt is. En het mag gezegd worden, als we het aan de groei van het IDFA mogen afmeten, is de documentaire helemaal terug. Aanbod en diversiteit is groot. Over smaken en keuzen valt altijd te twisten, maar feit is dat televisie de afgelopen een belangrijke bijdrage heeft gehad in de productie van programma's met het predikaat documentaire Maar op die markt wringt tevens de schoen een beetje. Documentaire raakte in en de kijkcijfers vielen niet tegen. Knuffelend en koesterend heeft elke zich respecterende omroep een documentaireslot in haar programma gestopt. Maar deze kijkcijferprogrammering betekende voor de documentaire tevens een sterke Nederlandse oriëntatie en gericht op een breed kijkerspubliek. Anderen vinden dat de documentaire volwassen is geworden. In plaats van navelstaarderij zijn de wensen van de kijker ingewilligd. Nou daar worden we allemaal beter van zou je zeggen. Maar is het nu ook eenvoudiger geworden om een documentaireproject van de grond te tillen. Helaas is dat niet het geval. De besluiten van het Stifo en Filmfonds zijn nog steeds ondoorzichtig voor een brede groep van documentairemakers. En de meeste omroepen hebben een vrij afgebakend idee van de documentaire. Televisiekijkgedrag (lees zapgedrag) bepaald in hoge mate het soort 'documentaire' dat gemaakt kan worden. Van de 100 ingediende documentaireprojecten komt slechts 5-10 % voor financiering van de fondsen in aanmerking. De kritiek op de eigen 'creatieve' criteria van het Stimuleringsfonds Culturele Omroepproducties is bekend. En daar wringt de schoen opnieuw. Een definitie van een documentaire, blijkt moeilijk te geven. Sommigen spreken van een auteursfilm, een creatieve eigen visie van de maker, what ever that will be', anderen laten het van het onderwerp afhangen en sommige documentaires krijgen hun waarde, omdat de maker toch aan zijn oeuvre moet kunnen werken. Daarbij moet je ook wel eens een misser kunnen maken. Maar een grote groep producenten en makers weten niet waar ze aan toe zijn en wanneer ze een fondsengeld tegemoet kunnen zien. De criteria blijven vaag en soms dubbelzinnig. De documentairecultuur is dan ook op veel punten te verbeteren. De grote oogst is vooral de verdienste van de vasthoudendheid en inspanningen van een groep financieel creatieve producenten en makers. Een uiterst smalle bestaansbasis voor producenten en makers. Er moet veel ander opdracht en televisiewerk bijgeproduceerd worden om de winkel draaiende te houden. Daarom is het ontwikkelen van eenduidige en heldere criteria voor de film en televisiedocumentaire, waarmee de indiener zelf redelijkerwijs zijn kansen kan beoordelen. Waarom niet een 'gegarandeerd fonds voor de documentaire', waarbij gefinancierde projecten automatisch subsidie voor distributie en vertoning ontvangen. Omdat we de documentaire zo'n typisch Nederlands product vinden, verbonden aan het land van de dominees, pastores, vertellers en andere zedenprediker met opgeheven vingertjes, wordt het tijd dat we er ons niet meer voor schamen. Ook de politiek zou de documentaire in de breedte als waardevol Nederlands cultuurgoed concrete steun moeten geven. Na tien jaar IDFA wordt het tijd dat Nederlandse documentairemakers het komende decennium de kans krijgen om een echte basis op te bouwen en zo hun vleugels naar de internationale markt kunnen uitslaan. Welke politicus breekt voor dit standpunt een lans in het volgend kabinet?

Gérard Bueters

© Copyrights MEDIATEAM. Alle rechten voorbehouden.